Oś jelitowo-mózgowa i bariera jelitowa - nowe cele terapii w zespole jelita nadwrażliwego.

Zespół jelita nadwrażliwego jest przewlekłą chorobą o złożonej etiologii. Badania ostatnich lat wskazują na istotny wpływ mikroflory i osi jelitowo-mózgowej w patogenezie objawów tego zespołu⁽¹⁾. Modulacja mikroflory jelitowej m.in. za pomocą probiotyków stwarza nowe możliwości leczenia tych pacjentów. Rekomendacje dotyczące stosowania probiotyków w IBS powinny uwzględniać udokumentowany w badaniach in-vitro i in-vivo mechanizm działania oraz potwierdzone bezpieczeństwo i skuteczność w przeprowadzonych badaniach klinicznych u ludzi ^(2),(3).

W literaturze medycznej szczególną uwagę zwraca się na szczep bakterii probiotycznych Lactobacillus plantarum 299v zawarty w preparacie Snaprobi IBS. Lactobacillus plantarum 299v, wiąże się z błoną śluzową jelita poprzez receptor mannozowy, i na drodze kompetycji hamuje wzrost innych konkurencyjnych, patogennych mikroorganizmów takich jak: Escherichia coli, Yersinia enterocolica czy Candida albicans. Ponadto, Sanprobi IBS (Lactobacillus plantarum 299v) poprawia funkcję nabłonka i zwiększa integralność bariery jelitowej, m.in. przez stymulację produkcji kluczowych białek obwódki zamykającej (ang. tight junction) bariery jelitowej: okludyny i ZO-1⁽⁴⁾. Zmniejsza w ten sposób translokację bakterii i bakteryjnych produktów przemiany materii poza przewód pokarmowy, zapobiegając uwalnianiu cytokin prozapalnych, regulując stężenie tlenku azotu i wolnych rodników w błonie śluzowej jelit. W najnowszych badaniach klinicznych potwierdzono skuteczność tego probiotyku w łagodzeniu dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Kuracja probiotykiem zawierającym Lactobacillus plantarum 299v (Lp299v) istotnie zmniejszała główne objawy IBS, takie jak ból brzucha, dyskomfort i wzdęcie u pacjentów, spełniających kryteria rzymskie III zespołu jelita nadwrażliwego. Poprawę odnotowano u ponad 80% pacjentów przyjmujących ten probiotyk⁽⁵⁾.

Oś jelitowo-mózgowa odgrywa bardzo ważną rolę w prawidłowej regulacji pracy przewodu pokarmowego. Istotnym elementem wpływającym na oś jelitowo-mózgową jest mikroflora jelitowa. Zaburzenia osi jelitowo-mózgowej są główną przyczyną występowania objawów u osób z zespołem jelita nadwrażliwego (IBS). U pacjentów z IBS często występują objawy zarówno ze strony przewodu pokarmowego, takie jak ból brzucha i towarzyszące wzdęcia, oraz ze strony centralnego układu nerwowego, takie jak obniżenie nastroju, depresja i lęk⁽⁶⁾. Do najczęstszych czynników wywołujących dysbiozę można zaliczyć przede wszystkim nieprawidłową dietę (bogatą w tłuszcze zwierzęce), leki (inhibitory pompy protonowej, niesteroidowe leki p/zapalne, antybiotyki), przebytą infekcję jelitową, stres a nawet zanieczyszczenie środowiska. Dysbioza sprzyja rozpadowi komórek tucznych, z których uwalniane są mediatory stanu zapalnego w błonie śluzowej, drażnieniu zakończeń nerwowych i pojawieniu się nadwrażliwości trzewnej oraz nieprawidłowej motoryki jelit. Ponadto w opisanej sytuacji dochodzi do nieprawidłowej stymulacji włókien nerwowych w przewodzie pokarmowym przekazujących sygnały do centralnego układu nerwowego, co dla pacjenta może być związane z odczuwaniem lęku, pojawienia się stanów depresjnych czy długotrwałym obniżeniem nastroju.

Dysbioza sprzyja ponadto zaburzeniu integralności błony śluzowej jelit, prowadząc do wzrostu jej przepuszczalności dla antygenów i toksyn bakteryjnych, co skutkuje dalszą aktywacją procesów zapalnych w śluzówce jelit. Często występują też zaburzenia autonomicznego układu nerwowego, pobudzenie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz zmiany mechanizmów modulujących odczuwanie bólu. Skutkiem tego są zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, czucia trzewnego i funkcji błony śluzowej. Zaburzenie motoryki przewodu pokarmowego i uszkodzenie bariery jelitowej w wyniku dysbiozy wpływa z kolei na skład mikroflory jelitowej, prowadząc do jej dalszego przerostu bakteriami beztlenowymi oraz Gram ujemnymi a zmniejszeniu ilości bakterii gatunków Lactobacillus i Bifidobacterium.

Piśmiennictwo:
1. Piche T i wsp.: Impaired intestinal barier integrity in the colon of patients with irritable bowel syndrome: involvement of soluble mediators. Gut 2009; 58:196-201
2. Jiménez MB Treatment of irritable bowel syndrome with probiotics. An etiopathogenic approach at last? Rev Esp Enferm Dig (Madrid) 2009, Vol. 101, 8, 553-564
3. Floch MH, Walker WA, Guandalini S, et al.: Recommendations for Probiotic Use -2008, 2008 J Clin Gastroenterol _ Volume 42, Supp. 2
4. Karczewski T i wsp.: regulation of human epithelial tight junction proteins by Lactobacillus plantarum in vivo and protective effects on the epithelial barrier. Am J Physiol Gastrointest Liver Physiol 2010; 298(6):G851-9
5. Sawant PD. i wsp.,: Evaluation of Lactobacillus plantarum 299v Efficacy in IBS: Results of a Randomized Placebo-Controlled Trial in 200 Patients. Gastroenterology 2010; 138; Suppl 1
6. Hyun SC i wsp.: Anxiety, Depression and Quality of Life in Patients with Irritable Bowel Syndrome. Gut Liver. 2011; 5(1): 29-36.